کانال پاناما
ساعت ٦:٥۸ ‎ب.ظ روز شنبه ٢٧ بهمن ۱۳۸٦  کلمات کلیدی: مکانهای جغرافیایی

کانال پاناما با 80 کیلومتر(50 مایل) اقیانوس اطلس و اقیانوس آرام را به هم متصل کرده است.
این کانال در پایین ترین سطح ممکن بین دامنه هاى سرزمین کوهستانى و باریکى که آمریکاى شمالى و جنوبى را به هم وصل کرده، احداث شده است.


ارتفاع اصلى این سرزمین از سطح دریا 90 متر مى باشد.
به طور متوسط هر کشتى طول کانال را در مدت 8 تا 10 ساعت طى مى کند و در این مدت کارکنان کشتى ها مى توانند یکى از زیبا ترین و مدرنترین طراحى هاى مهندسى را ببینند.

قسمت هاى اصلى این کانال عبارتند از : دریاچه گاتن ((Gatun lak)), بریدگى گیلارد (Gaillard cut) و 3 سد متحرک (lock) به نام هاى میرا فلورس : پدرو میگوئل و گاتن (Mira flores, Pedro Miguel, Gatun) .
که خلاصه اى از هر کدام از این قسمت ها ارائه مى گردد.

حوضچه سد هاى متحرک (The Locks):
سد هاى متحرک (حوضچه) در این آبراه همانند آسانسور، کشتى ها را به ارتفاع هاى مورد نظر بالا و پایین مى برند. در این حوضچه ها سطح آب توسط پمپ هاى قوى کم و زیاد مى شود.
هر سد داراى محفظه هایى (Chambers) است که این عمل را میسر مى سازند و داراى دریچههایى هستند که کشتى ها وارد آن مى شوند و سپس با اضافه یا کم کردن آب عمل تغییر ارتفاع انجام مى شود.
به طور کلى هنگام ورود به کانال پاناما از طرف اقیانوس اطلس و اقیانوس آرام ، کشتى باید 26 متر از سطح دریا بالا بیاید تا سطح ارتفاع دریاچه گاتن در وسط آبراه باشد. این امر توسط سه lock اصلى انجام مى شود.
در داخل این حوضچه ها به علت عرض کم آنها، عملیات به وسیله لوکوموتیو هاى قوى جهت کشیدن کشتى به داخل حوضچه انجام مى شود. به این ترتیب که در مدخل هر lock توسط سیم بکسل هاى قوى از جلو و پاشنه : کشتى به این لوکوموتیو ها متصل مى شود و سپس لوکوموتیوها با نیروى زیاد و سرعت یکنواخت، کشتى را به داخل حوضچه هدایت مى کنند.
در هر حوضچه حدودا 6 لوکوموتیو براى هر کشتى در نظر گرفته میشود که در طول عملیات با کم و زیاد کردن طول سیم بکسل ها از تصادم شناورها با بدنهى حوضچه جلوگیرى مى کنند.
لازم به ذکر است که در کانال پاناما 200 راهنماى ورزیده وجود دارند که این عملیات را به کمک فرماندهان کشتى ها رهبرى مى کنند.
تعداد راهنما ها بستگى به طول کشتى دارد که براى کشتى ایران بجنورد با طول 225 متر، 2 راهنما در نظر گرفته شده بود. همچنین در هر تردد، حدود 25 نفر کارگر محلى (Mooring Men) براى باز و بسته کردن سیم هاى بکسل بر روى کشتى فعالیت دارند.
هر lock از محفظه هاى (chambers) 53/33 متر عرض و 8/304 متر طول تشکیل شده است.
به همین دلیل کشتى ها براى عبور از کانال محدودیت هایى دارند:
حداکثر عرض کشتى براى عبور از کانال : 30/32 متر، حداکثر آبخور (Draft) جهت عبور از کانال : 04/12 متر در آب شیرین منطقه استوایى (Tropical Fresh Water) و حداکثر طول کشتى براى عبور از کانال : 1/294 متر مى باشد.


دریاچه و سد گاتن (Gatun Lake and Dam) :
طول دریاچه گاتن 8/37 کیلو متر است و بین دو سد متحرک ″گاتن″ و ″میرا فلورس″ واقع شده است. مساحت این دریاچه 423 کیلو متر مربع و ارتفاع آن از سطح دریا 26 متر است.
میزان آب این دریاچه توسط سد گاتن که بر روى ذخایر آبى در کوه مجاور احداث شده است، کنترل مى شود.
سد گاتن داراى 800 متر عرض و دهانه اى با 48/30 متر است و ارتفاع آن از سطح دریا 32 متر میباشد: یعنى 6 متر بالاتر از سطح دریاچه گاتن.
به جهت افزایش حجم آب در دریاچه گاتن، دولت پاناما در سال 2002به لایروبى این دریاچه اقدام کرد که در طول عملیات لایروبى، 7/6 میلیون متر مکعب گل و لاى از عمق دریاچه برداشته شد.
با این اقدام علاوه بر امکان حرکت کشتى ها با آبخور بالا، ذخایر خوبى نیز جهت استفاده هاى کشاورزى و آب آشامیدنى ساکنین به دست آمد.

بریدگى گیلارد (Gaillard Cut) :
در قسمتى از آبراه پاناما بریدگى گیلارد قرار گرفته که در سال 1915 توسط مهندس دیوید گیلارد ایجاد گردیده است.
طول بریدگى گیلارد 7/13 کیلو متر است که از برش صخره هاى سر راه بوجود آمده. عرض این کانال در ابتدا 92 متر بود که در طول زمان به 222 متر رسیده و همین امر باعث شده است تا دو کشتى بزرگ بتوانند از کنار هم به راحتى عبور کنند . هم اکنون تلاش براى اضافه کردن این عرض ادامه دارد.
در طول سالیان مختلف اقدامات زیادى براى بهبود تردد کشتى ها صورت گرفته است، از جمله:
بزرگتر کردن ابعاد کانال از نظر عمق ، عرض و طول.
تعویض دوره اى دستگاه ها و قطعات سدهاى متحرک.
کنترل کشتى ها با استفاده از فناورى ماهوارهاى و کامپیوترى.
به کار گیرى یدک کش ها و لوکوموتیو هاى قوى تر.
استفاده از لوکوموتیوهاى جدید و پر قدرت جهت کشیدن کشتى ها به داخل (Lock) باعث بالا رفتن سرعت و دقت در امور تردد در کانال گردیده است.
کشتى ها در هر سد متحرک توسط لوکوموتیو ها که بر روى دو ریل در دو طرف کشتى حرکت مى کنند به داخل (Lock) هدایت مى شوند.
هزینه نگه دارى کانال پاناما زیاد است اما در عوض درآمد خوبى براى کشور پاناما دارد.
طبق آمار، ادارهى کانال سالى 100 میلیون دلار هزینه در بر دارد ولى با توجه به عبور روزانه حدود 43 کشتى از آبراه ، این هزینه جبران مى شود و به علاوه منفعت خوبى هم به همراه دارد.
درآمد خالص دولت پاناما در طول 5 سال گذشته، ازکانال پاناما بدین قرار اعلام شده است:

سال 2000 : 8/166 میلیون دلار
سال 2001 : 2/215 میلیون دلار
سال 2002 : 6/270 میلیون دلار
سال 2003 : 5/293 میلیون دلار
سال 2004 : 2/386 میلیون دلار

در پایان نکات جالبى در مورد کانال از نظرتان میگذرد:
ـ کشتى جنگى آنکان در 15 آگوست 1914، اولین عبور را از کانال پاناما انجام داد.
ـ در سال 2004 تعداد 14035 کشتى از کانال عبور کردهاند که تناژ خالص آنها بالغ بر 9/266 میلیون تن بوده است.

ـ کمترین حق ترانزیت توسط آقاى ریچارد هالیبرتون در سال 1928 بوده که طول کانال را با شنا طى کرده است. او براى این منظورتنها 36 سنت پرداخت کرد.
ـ کشتى تانکر آرکو تگزاس (Arco Texas) با داشتن 65 هزار و 299 تن محموله نفتى، رکورد حمل بیشترین مقدار بار را در کانال پاناما دارد.
ـ طویل ترین کشتى که کانال پاناما را طى کرده، کشتى مارکونا پروسپوکتر با طول 299 متر و عرض 6/32 متر بوده است.
ـ ناو جنگى نیوجرسى، عریض ترین شناورى بوده که از این کانال عبور کرده است. طول این کشتى 2/294 و عرض آن 91/32 متر بوده است.
ـ سریعترین عبور از کانال مربوط به کشتى جنگى پیگاسوس (Pegasus) است که در سال 1979 در مدت 2 ساعت و 41 دقیقه از کانال پاناما عبور کرده است.
و بالاخره کشتى ایران بجنورد در تاریخ 7 ژانویه 2006 در مدت 10 ساعت از کانال پاناما عبور کرد.
در طول این کانال، مکان هایى جهت نشستن توریست ها براى تماشا به چشم مى خورند.
عبور از کانال پاناما به جهت مناظر جالب و سبک مهندسى خاص، براى هر دریانورد جذاب است.