بيابان و مناطق خشک
ساعت ٢:٢٠ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱۱ دی ۱۳۸٦  کلمات کلیدی:

تعریف مناطق خشک

بيابان درلغت به سرزمين پهناور وبي آب وعلف گفته مي شود .اما درتعريف علمي آن  شرايط خاصی توسط صاحبنظران مانند مقدار باران ، مقدارتبخیر وتعرق سالانه، پوشش گياهی وغيره را درنظرمی گيرند .بنابر اين بعضي از صاحبنظران مناطقی را که که درآن آب وپوشش گياهی کم است مناطق خشک مي گویند.برخی مناطقي را که درآن بارشهای جوی کمتر از مقدار تبخير وتعرق مطلق است مناطق خشک می نامند.برخی ديگر همه این شرايط يعنی مقدار باران وپوشش گياهی ، آب قابل استفاده محدود ، مقدارريزش های جوی کمتر ازتبخيروتعرق سالانه ، را درنظر گرفته اند .با اين وجوداز آنجايي که ويژگيهای مناطق خشک متنوع است نمي توان تعريف دقيقي از مناطق خشک ارائه داد .در يک تعریف گفته شده است اگرمقدارمتوسط باران کمتر از500 ميليمتر باشد منطقه خشک  وبالاتر ازاين مقدار منطفه مرطوب محسوب مي شود. بعضي صاحبنظران از نظرپراکندگي باران درطول  سال به تعريف بيابان پرداخته اند به اين معني که ممکن است  باران منطقه اي  بالای 500ميليمترباشد اما در یک فصل خاص باشد وبراي رشد گياهان مناسب نباشد لذا جزء مناطق خشک محسوب مي شود.

ویژگیهای مناطق خشک

الف ) بارندگی

- بارندگي کم ونامنظم است .

- مقدار باران درسالهای مختلف ، متفاوت است واغلب امکان دارد که چندين سال باران کم ببارد .

- پراکندگی باران نامنظم است واغلب در سطحهای کوچک مي بارد .

- بارانها اغلب شديد است .

- درپاره اي ازبيابانها ممکن است برای چندين سال باران نبارد. بيابانی که اصلابارنگی نداشته باشد وجودندارد .

ب ) تبخیر

- ميزان تبخيروتعرق سالانه ازمجموع بارندگي درطول سال بيشتراست که اثرات متفاوتي درنقاط مختلف  جهان دارد.

ج ) رطوبت

- رطوبت نسبي هوای مناطق خشک کم است .در بعضي بيابانها  در فصل تابستان به صفر درصد می رسد .دربيابانهای ساحلی ممکن است تا 100 درصد هم برسد (نامیب ) .دربيابانهای داخلي خشکيهادورازسواحل رطوبت نسبي کمترازمناطق نزديک به درياها است .

د ) درجه حرارت

- دربیابانهای گرم وخشک درجه حرارت درروزبالاودرشب بسيارپائين است واختلاف بين دمای شب وروز بسياربالا است .درطول سال نيزاختلاف دما شديد است . اين حالت در بيابانهای داخلی قاره هاشديدترازبيابانهاینزديک سواحل است وعلت آن نبود رطوبت وخشکی هوا است .

ه ) باد

- وزيدن باد های زيادو شديدکه بعضي ازآنها بسيار خطرناک ومخوف هستند.منشاءبادها ممکن است محلي باشد ويا داراي منشاء خارج ازمحل باشد.بادها اثرات متعددی دربيابانها ازجمله تشديدخشکی ، فرسايش خاک ، گردوعباردارد .

پراکندگی بيابانها

مناطق خشک تقريبا ً یک سوم  3/1 از سطح خشکيهای کره زمين را دربرمي گيرند.مناطق خشک در عرضهای جغرافيايي متفاوتی گسترده شده اند.بخش اعظم بيابانهای خشک همانند کمربندي در حواشي مدارهای راس السرطان وراس الجدی وجوددارند.اين دومنطقه به نام کمربند بيابانی معروفند که بین 15 تا 30 درجه شمال وجنوب استوا واقع شده اند.دراين منطقه بادهای تجاري به سمت استوا مي وزند. بيابان بزرگ صحرای افريقا ، بيابانهای افريقای  جنوبي ،بيابان استرالیا، بيابانهای شبه جزیره عربستان نمونه هايی ازاينوع بيابانها هستند .

بيابانهای عرضهاي ميانی بين ( 50 -30 ) درجه شمالي وجنوبي به طرف قطبهای زمين که دردرون خشکيهای کره زمين دوراز اقيانوسها هستند .بيابانهای تهر در هند ، گبی در مغولستان ، تکله مکان در چین ، بيابان مرکزی ايران از جمله اينوع بيابانها است.

 مناطق مجاورقطب مانند شمال آسیا، اروپا،شمال امريکا نيزازمناطق خشک محسوب مي شود.

بزرگترين بيابان  دنيا صحراي  افريقا با 9065000 کيلومتردرشمال قاره افريقا واقع شده است

برای اطلاع بيشترازپراکندگي بیابانهای کره زمین وبزرگترين آنها ازاين سايت دیدن کنید .

تفاوت بین کوير و بيابان

دربين عامه مردم رايج است که اصطلاح کوير را به جاي  بيابان بکار مي برند ویا برعکس .گاهي وقتهابيابان به محیط خارج ازشهر وروستا گفته مي شود .اما درواقع بين اين دو اصطلاح  تفاوت اساسی دارد .بيابان به بخشي از مناطق خشک مي گويند که بارندگي کمتر از 50 ميليمتر باران دارد وممکن است چندسال در آن باران نبارد وبا کم آبی وتبخیر شديد مواجهه است وپوشش گياهی بسيار ضعیف است .اما کوير به زمين های رسی پف کرده ، باشوری ونمک بسيار شديد که گياهان  درآن نمی توانند رشد نمايند .دربعضي آنهاکه شوري کمتر است  ممکن است گياهانی مانند گزوشورکه دربرابراملاح نمکی مقاوم هستند رشدنمایند .لذا کویر معمولازمينهایی با شورِی بالا وبدون گياه است.به آن  نمکزارنيز گفته مي شود.لذا کاربرد کويرلوت غلط مي باشد. براي اطلاع بيشتر به مقاله ارزشمند دکترکردوانی مراجعه نمائيد .